Tỉnh Lào Cai đang tích cực đẩy mạnh việc kết nối các vùng ruộng bậc thang nổi tiếng — từ Tú Lệ, Mù Cang Chải sang Sa Pa, về Bản Liền — thành một tuyến du lịch liên kết di sản chung. Hướng đi này giúp kéo dài thời gian lưu trú, gia tăng chi tiêu của du khách và mang lại lợi ích bền vững cho cộng đồng bản địa.
1. Lợi thế lớn nhưng còn phân tán và chịu sức ép theo mùa
Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lào Cai, trong 9 tháng đầu năm 2026, địa phương ước đón hơn 9,8 triệu lượt khách (trong đó có 1,36 triệu lượt khách quốc tế), tổng thu đạt 40.880 tỷ đồng (đạt khoảng 80% kế hoạch năm). Tỉnh sở hữu 3 hệ thống ruộng bậc thang đã được xếp hạng di tích, nổi bật là Di tích quốc gia đặc biệt Ruộng bậc thang Mù Cang Chải với 852,9 ha khu vực bảo vệ.
Tuy nhiên, tài nguyên du lịch này hiện chủ yếu được khai thác theo mùa:
Tính chất thời vụ cao: Tính đến ngày 04/10/2026, Mù Cang Chải đón 197.570 lượt khách (vượt 16,2% kế hoạch năm). Nhưng có tới 119.700 lượt khách (chiếm khoảng 60%) dồn vào 5 tuần diễn ra Lễ hội Mùa Vàng (từ 31/08 đến 04/10).
Mức chi tiêu thấp: Doanh thu du lịch của Mù Cang Chải đạt 423,2 tỷ đồng, trung bình mỗi khách chi tiêu hơn 2,1 triệu đồng — chỉ bằng một nửa so với mức bình quân toàn tỉnh (khoảng 4,1 triệu đồng/lượt).
Quá tải cục bộ: Vào các tuần cao điểm, hạ tầng giao thông, lưu trú và môi trường đều chịu sức ép lớn, trong khi khoảng thời gian còn lại trong năm các cơ sở lại vắng khách.
Chênh lệch giữa các điểm đến: Trong khi Sa Pa công suất phòng dịp cao điểm đạt khoảng 95%, thì tại Bản Liền, 6 tháng đầu năm 2026 chỉ đón khoảng 6.800 lượt khách và toàn xã đến năm 2024 mới có 12 hộ làm du lịch cộng đồng.
Thực tế này là hình ảnh thu nhỏ của du lịch Lào Cai: phụ thuộc nhiều vào Sa Pa và các sản phẩm ngắm cảnh đơn thuần, dễ bị ảnh hưởng bởi thời tiết và biến động thị trường.
2. Định hình sản phẩm mới: Lấy trải nghiệm văn hóa làm trọng tâm
Để khắc phục tình trạng trên, Lào Cai tăng cường ký kết liên kết vùng (như chương trình hợp tác 8 tỉnh Tây Bắc mở rộng với TP.HCM giai đoạn 2026–2030, ký kết hợp tác với Tuyên Quang ngày 01/10/2026).
Đặc biệt, từ ngày 03 đến 06/10/2026, hơn 50 đại biểu đại diện các cơ quan quản lý, doanh nghiệp lữ hành và báo chí đã thực hiện chuyến khảo sát thực địa trọn tuyến để đánh giá hạ tầng và xây dựng sản phẩm. Ngày 06/10/2026, Hội nghị đánh giá tính khả thi và phát triển sản phẩm du lịch “Khám phá cung đường kết nối di sản văn hóa ruộng bậc thang” đã diễn ra tại xã Bản Liền.
Ông Phạm Tất Thành — Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Đầu tư, Thương mại và Du lịch tỉnh Lào Cai — nhấn mạnh:
“Nếu chỉ đưa du khách đến một điểm ngắm ruộng bậc thang, chụp ảnh rồi rời đi, chúng ta mới khai thác được một phần rất nhỏ giá trị tài nguyên. Ruộng bậc thang là sợi chỉ xuyên suốt, nhưng sản phẩm bán cho khách phải là bữa ăn bản địa, đêm nghỉ homestay, trải nghiệm nghề truyền thống và sự tương tác với cộng đồng.”
Từ hành trình thực tế (thưởng trà Shan tuyết ở Suối Giàng, làm cốm ở Bản Côm – Tú Lệ, qua đèo Khau Phạ, ngắm thung lũng Mường Hoa – Sa Pa, về Bản Liền hái chè, gặt lúa cùng người Tày), hai chương trình du lịch thử nghiệm đã được định hướng:
“Hành trình mùa vàng Tây Bắc” (3 ngày 2 đêm): Dành cho khách nội địa.
“Sống cùng di sản – Trải nghiệm văn hóa bản địa” (4 ngày 3 đêm): Dành cho du khách muốn tìm hiểu sâu văn hóa cộng đồng.
(Giai đoạn thí điểm áp dụng cho các đoàn quy mô nhỏ từ 10–20 khách).
3. Ba bài toán cần giải trên hành trình liên kết
Để cung đường kết nối di sản vận hành hiệu quả, ba vấn đề then chốt cần được triển khai đồng bộ:
Thu hẹp khoảng cách chất lượng dịch vụ: Duy trì quy mô đoàn nhỏ phù hợp với năng lực đón tiếp của các bản làng, tránh gây xáo trộn đời sống và hạ tầng địa phương.
Hoàn thiện hạ tầng dịch vụ thiết yếu: Đảm bảo hệ thống nhà vệ sinh chuẩn, điểm thu gom rác, biển chỉ dẫn, công khai niêm yết giá và phương án ứng phó thiên tai, mưa lũ.
Cơ chế phân chia lợi ích cho người dân: Học hỏi mô hình của Mù Cang Chải (giữ lại 100% phí tham quan ruộng bậc thang để tái đầu tư bảo tồn và hỗ trợ trực tiếp các hộ dân làm du lịch). Bởi vì người dân có giữ ruộng, giữ nghề thì cảnh quan di sản mới tồn tại bền vững.
Kì vọng bứt phá cho du lịch Lào Cai
Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 22/08/2026 của Bộ Chính trị về phát triển du lịch nhấn mạnh việc tăng cường liên kết chuỗi giá trị (vận chuyển, lữ hành, lưu trú, sản phẩm địa phương) nhằm thu hút dòng khách lưu trú dài ngày và chi tiêu cao.
Hướng tới mục tiêu đến năm 2030 đón 15 triệu lượt khách, tổng thu 70.000 tỷ đồng (nâng mức chi tiêu bình quân/lượt khách từ 4,1 triệu đồng lên gần 4,7 triệu đồng), việc xây dựng Cung đường kết nối di sản ruộng bậc thang chính là chìa khóa chiến lược giúp du lịch Lào Cai bứt phá và phát triển bền vững.
Thành Tuân
