Cộng đồng các dân tộc ở Lào Cai có nhiều lễ tết trong năm, nhưng với cộng đồng bào dân tộc Tày, Giáy rằm tháng 7 là tết rất nhiều ý nghĩa vừa là dịp để cầu mong mưa thuận, gió hòa, làm ăn thuận lợi, mùa màng bội thu, vừa là dịp gia đình đoàn tụ, tưởng nhớ tổ tiên, báo hiếu cha mẹ.
Bộ quần áo giấy dâng lên tổ tiên
Ngay từ những ngày đầu tháng 7 Âm lịch, đồng bào dân tộc Tày, Giáy ở Lào Cai đã chuẩn bị các nghi thức để đón rằm. Rằm tháng 7 đối với đồng bào vùng cao được coi là cái Tết lớn chỉ sau Tết Nguyên đán. Trong dịp này, những tín ngưỡng thờ cúng dân gian cùng phong tục, tập quán giàu bản sắc của mỗi tộc người được thể hiện rõ nét; bên cạnh sự tương đồng của nhóm dân tộc Tày, Giáy còn có những nét riêng, độc đáo. Trong tiếng Giáy, Rằm tháng 7 có cách gọi “ Xiêng sặt hay Xíp xỉ” đều thể hiện là tết rằm tháng 7 được tổ chức vào chiều 14/7 âm lịch. Để chuẩn bị cho Tết, những ngày này, cả làng người Giáy, Tày đều tất bật, rộn ràng sửa soạn chuẩn bị nguyên liệu như sắm lễ, đi lấy lá bánh (lá chuối rừng) về phơi khô, gạo nếp, chuối chín phơi khô, hạt lạc hay xay vỡ hạt đỗ xanh những cộng đoạn này trẻ nhỏ và người già rất vui mừng. Để làm ra chiếc bánh rợm gọi là “háu bảnh” không đơn giản, cần ngâm gạo nếp, nghiền bột ra làm vỏ bánh, làm nhân bánh có 2 loại: mặn và ngọt , rồi mới đến khâu gói và hấp bánh, loại bánh không thể thiếu để dâng cúng tổ tiên trong tết rằm tháng 7. Ngoài các lễ vật dâng cúng tổ tiên là bánh rợm, gà, vịt, thịt lợn, rượu, xôi các mầu thì dân tộc Giáy sẽ tự làm từ giấy mầu mua về cắt dán thành những bộ quần áo truyền thống đủ sắc mầu, tiền vàng mã dâng lên gia tiên, để cầu mong sự may mắn và thịnh vượng.
Bánh rợm (háu bảnh)
Với người Tày, Rằm tháng 7 mang nhiều ý nghĩa, được coi như một dấu mốc quan trọng của quá trình sản xuất trong năm. Vì thế, nhà nhà mở tiệc ăn mừng, làm cỗ thắp hương mời tổ tiên về chứng kiến và cầu mong cho mưa thuận gió hòa. Đặc biệt, rằm tháng 7, hầu như mọi gia đình đều ăn thịt vịt. Người Tày có câu: “Bươn chiêng kin nhớ cáy, bươn chất kin nhớ pất” (nghĩa là: Tết tháng Giêng ăn thịt gà, Tết tháng Bảy ăn thịt vịt). Vì vậy, thịt vịt là món ăn không thể thiếu trong ngày Rằm tháng 7. Các gia đình chọn hai con vịt to, béo, một đực, một cái để mổ làm cơm cúng tổ tiên. Tùy theo từng dòng họ, đôi vịt có thể mổ, luộc lên dâng cúng cả con hoặc chặt thành miếng nhỏ xếp vào đĩa rồi đặt vào mâm cơm.
Món thịt vịt không thể thiếu trong rằm tháng 7
Tết rằm tháng 7 chính là nét đẹp văn hóa đậm tính nhân văn đã được đồng bào duy trì từ ngàn đời nay. Đây cũng là dịp con gái và con rể mang lễ về thăm nhà ngoại để tỏ lòng biết ơn công sinh thành của cha mẹ. Lễ mang về thăm cha mẹ bên ngoại ít nhiều do từng nhà, nhưng không thể thiếu con gà hoặc con vịt, vài cặp bánh và một chai rượu nhỏ để cúng gia tiên và cùng nhau ăn uống vui vầy.
Mâm cơm tết rằm tháng 7
Mỗi lễ vật, dâng cúng tổ tiên trong tết rằm tháng 7 đều bày tỏ lòng thánh kính, báo hiếu ông bà tổ tiên, cha mẹ, đều hàm chứa những giá trị văn hoá tín ngưỡng đặc sắc riêng của của dân tộc Tày, Giáy. Đây là những nét đẹp cần được gìn giữ và bảo tồn.
Kim Anh
