Phú Thọ là vùng Đất Tổ cội nguồn của dân tộc Việt Nam, hiện còn lưu giữ nhiều nét văn hóa truyền thống đặc sắc, với gần  260 lễ hội đang được bảo tồn, gìn giữ và phát huy, trong đó tháng Giêng đã có tới gần 150 lễ hội được các địa phương tổ chức. Một số lễ hội đã trở nên nổi tiếng khắp cả nước phục vụ nhu cầu tâm linh của các tầng lớp nhân dân và cũng để đón du khách thập phương về tham quan, chiếm bái.

Ngay từ những ngày đầu tháng Giêng tại các cửa đền, miếu thờ Vua Hùng của các làng Xoan cổ Kim Đức, An Thái đã diễn ra lễ hội hát Xoan để tưởng nhớ công ơn của các vua Hùng đã truyền lại điệu hát cho thôn dân và mong Vua ban phúc, ban cho “nhân khang vật thịnh, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu”. Lễ hội hát Xoan là một trong những lễ hội tiêu biểu thể hiện nét đặc trưng văn hóa thời đại Hùng Vương, là dịp để cộng đồng cư dân miền quê di sản bày tỏ những ước vọng to lớn và mang ý nghĩa đặc biệt trong đời sống tâm linh hướng về cội nguồn dân tộc. Với vị thế là một di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, Hát Xoan và những lễ hội Xoan thực sự là những hoạt động văn hóa đầy bản sắc của vùng đất cội nguồn linh thiêng.

Lễ hội mở cửa rừng của người Mường, xã Minh Hòa, huyện Yên Lập được tổ chức vào ngày mùng 6 tháng Giêng hàng năm, với ý nghĩa mở ra một mùa săn bắt, hái lượm mới; cầu cho một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi, đồng thời thể hiện ước nguyện, khát vọng của con người về một cuộc sống ấm no, sung túc đủ đầy, bản làng hòa thuận vui vẻ. Lễ hội mở cửa rừng của người Mường không chỉ thuần túy là ngày hội khai năm, mà còn là ngày hội của cả bản làng, chứa đựng nhiều yếu tố văn hóa đặc trưng của cộng đồng, giúp con người sống gắn bó với nhau hơn trong môi trường văn hóa bản Mường.

Lễ hội đền Mẫu Âu Cơ diễn ra từ mùng 7 – 9 tháng Giêng tại Đền Mẫu Âu Cơ, xã Hiền Lương, huyện Hạ Hòa, đây là một công trình lịch sử văn hoá đặc biệt, là biểu tượng của tinh thần yêu nước và truyền thống đại đoàn kết dân tộc, có ý nghĩa giáo dục truyền thống lịch sử, truyền thống văn hóa dân tộc cho lớp lớp con cháu muôn đời. Tháng Giêng về với Tổ Mẫu đã trở thành tập quán, nét đẹp văn hóa của các thế hệ người Việt Nam. Ngày nay, đồng bào ta dù đi xa tới đâu vẫn có một nơi để trở về. Đó là nơi mẹ Âu Cơ đã để lại dải lụa đào rồi bay về trời. Hình ảnh người mẹ nhân từ của dân tộc vừa nhắc nhở mỗi chúng ta luôn khắc ghi đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, vừa tiếp thêm sức mạnh cho dòng giống Tiên Rồng giữ vững tinh thần đoàn kết, tự lực tự cường để xây dựng và bảo vệ từng tấc đất tổ tiên truyền lại. Cũng trong ngày mùng 7 tháng Giêng, cùng với Lễ hội đền Mẫu Âu Cơ, cả tỉnh có 8 nơi khai hội trong đó phải kể đến lễ hội Hạ Điền của người Mường (xã Thu Cúc, huyện Tân Sơn), lễ hội giã bánh giầy Trúc Phê (thị trấn Hưng Hóa, huyện Tam Nông), hội vật đuổi giải làng Vĩnh Mộ (xã Cao Xá, huyện Lâm Thao), Hát Ghẹo trong lễ hội đền chùa Nam Cường (xã Thanh Uyên, huyện Tam Nông) và lễ hội đền Sồi của người Mường (xã Yến Mao, huyện Thanh Thủy)…

Lễ hội rước Chúa Gái làng Vi – làng Trẹo (Lễ hội làng He) thị trấn Hùng Sơn, huyện Lâm Thao được tổ chức vào mùng 8 tháng Giêng âm lịch. Lễ hội rước Chúa Gái là hình thức nguyên sơ của Lễ hội Đền Hùng trước cách mạng tháng Tám, mang đậm nét văn hoá dân gian vùng Đất Tổ. Lễ hội tái hiện cảnh đưa dâu công chúa Ngọc Hoa về núi Ba Vì với Tản Viên. Sau phần Tế lễ tại Đình Cả do các cụ cao niên của hai làng Vi, Trẹo (làng He xưa) thực hiện, phần hội diễn ra với nhiều trò chơi dân gian, trình diễn bách nghệ khôi hài, tùng dí…

Rước Vua về làng vui Xuân được tổ chức vào mùng 9 tháng Giêng âm lịch tại Đình Cả, xã Tiên Kiên, huyện Lâm Thao. Đình Cả là nơi thờ thần núi và thờ vọng các Vua Hùng thứ 16, 17, 18, đó là Hùng Tạo Vương, Hùng Nghi Vương và Hùng Duệ Vương – những người đã có công xây dựng và giữ nước. Vào dịp đầu năm mới, nhân dân tổ chức ra bãi rước đón Vua về làng ăn Tết. Tại đây, chủ tế đại diện cho các quan viên và dân làng làm lễ khấn vái, cầu mong các vị thần linh phù hộ độ trì an khang thịnh vượng, may mắn tốt đẹp, mưa thuận gió hòa, làm ăn tấn tới. Cầu cúng xong, mọi người chờ bao giờ thấy có gió nổi, cờ bay có nghĩa là các vị thần linh đã bằng lòng chấp thuận lời cung thỉnh của dân làng, dân làng lại sửa lễ và các quan viên làm lễ tế, rồi rước kiệu về đình.

Lễ hội giã bánh giày đình Mộ Chu Hạ – phường Bạch Hạc, thành phố Việt Trì được tổ chức vào mùng 9, mùng 10 tháng Giêng. Lễ hội nhằm tưởng nhớ công lao của Vua Lê Đại Hành trong công cuộc chống giặc ngoại xâm. Tương truyền, trong công cuộc chống quân Tống của nhân dân ta, một lần Thập đạo tướng quân Lê Hoàn cho quân sĩ rút lui đến làng Mộ Chu Hạ thì trời tối, người ngựa đều mệt mỏi. Vua cho quân sĩ nghỉ ngơi, sáng hôm sau dân làng giã bánh giày dâng Vua để mang theo làm lương thực (hôm đó là ngày mùng 10 tháng Giêng), nhờ những chiếc bánh giày ấy mà quân sĩ sung sức đánh giặc. Trải qua mấy nghìn năm lịch sử, bánh giầy làng Mộ Chu Hạ vẫn được người dân gìn giữ nguyên vẹn về hình dáng, hương vị và được dâng lên các Vua Hùng trong lễ Giỗ Tổ hằng năm. Tục giã bánh giày truyền thống làng Mộ Chu Hạ đã trở thành nét đẹp văn hoá, truyền thống trên quê hương đất Tổ.

Lễ hội Trò Trám, xã Tứ Xã, huyện Lâm Thao diễn ra vào ngày 11 và 12 tháng Giêng hằng năm. Đây là lễ hội độc đáo có một không hai của người dân xã Tứ Xã nhằm tôn vinh tín ngưỡng phồn thực của cư dân nông nghiệp được người dân ở đây trân trọng, gìn giữ. Lễ hội gồm ba phần: Mở đầu là hội trình nghề “Tứ dân chi nghiệp” (sĩ, nông, công, thương) hay còn gọi là trò “Bách nghệ khôi hài” với các trò diễn như: đi cày, cấy, câu cá, đánh lờ, dệt lụa, cung bông, thợ mộc, mua xuân – bán xuân và dạy học; tâm điểm của lễ hội và cũng là linh hồn của Trò Trám là “lễ mật” diễn ra lúc sang canh đêm 11, rạng sáng 12 tháng Giêng – thời gian giao hòa giữa trời và đất, ngày cũ qua và ngày mới bắt đầu cầu cho nhân dân được bình an, hạnh phúc, cầu mong giống nòi sinh sôi nảy nở; sáng 12 tháng Giêng diễn ra lễ “Rước lúa thần” cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi.

Lễ hội cướp phết Hiền Quan được tổ chức trong 2 ngày 12 và 13 tháng giêng âm lịch hàng năm tại xã Hiền Quan, huyện Tam Nông. Đây là lễ hội nhằm tôn vinh công lao và tưởng nhớ Thiều Hoa công chúa – một nữ tướng có công chiêu mộ binh sĩ, xả thân giúp Hai Bà Trưng đánh giặc Hán. Thông qua đó, giáo dục lòng yêu nước, tự hào, tự tôn dân tộc và truyền thống bất khuất của người Việt trong công cuộc dựng nước. Hội Phết Hiền Quan đã trở thành truyền thống, thể hiện tinh thần thượng võ của dân tộc. Hội diễn tả lại cảnh luyện tập võ nghệ thuở xưa với khí thế hào hùng của dân tộc ta trong quá trình dựng và giữ nước những năm đầu công nguyên. Năm nay 2023, hội Phết chỉ diễn ra phần tế lễ tại đình theo nghi thức truyền thống, không tổ chức đánh trận phết. Do thực tế chưa đảm bảo các điều kiện về an toàn, an ninh trật tự.

Lễ hội Vua Hùng dạy dân cấy lúa tại đàn Tịch Điền, phường Minh Nông, thành phố Việt Trì. Đây là lễ hội duy nhất mang tính đặc trưng, tiêu biểu khởi thủy nghề trồng lúa nước của cư dân nông nghiệp Việt Nam, gắn liền với thời đại Hùng Vương. Lễ hội gồm 2 phần. Phần lễ với các nghi thức từ Cáo yết, cúng Thần Nông, hoạt động tế lễ, đặc biệt là phần tái diễn “Vua Hùng dạy dân cấy lúa” được lãnh đạo cấp ủy, chính quyền phường Minh Nông cùng nhân dân tiến hành đầy đủ, trang nghiêm. Phần hội gồm hoạt động thi cấy lúa của các đội và trò chơi dân gian với sự tham gia của người dân, du khách thập phương. Lễ hội Vua Hùng dạy dân cấy lúa mang tính đặc trưng, tiêu biểu khởi thủy của nghề trồng lúa nước Việt Nam gắn liền với thời đại Hùng Vương; tạo điểm nhấn về hoạt động lễ hội trong tiến trình xây dựng thành phố Việt Trì trở thành thành phố lễ hội về với cội nguồn dân tộc Việt Nam.

Lễ hội đền Du Yến, xã Chí Tiên, huyện Thanh Ba. Đền Du Yến thờ bà Nguyễn Thị Hạnh (Hạnh Nương), nữ tướng của Hai Bà Trưng, có công đánh giặc Đông Hán. Tương truyền, Hạnh Nương là người thông minh tài sắc văn võ song toàn. Khi Hai Bà Trưng phất cờ khởi nghĩa ở Mê Linh, bà đã chọn 92 nghĩa binh từ trang Bổng Châu về cùng với Hai Bà Trưng. Là người cầm quân đánh đâu thắng đấy nên Hai Bà Trưng đã tặng phong cho bà là Ngọc Loan công chúa và phong chức là Trưởng lĩnh Tiền quân. Sau khi đánh tan giặc Tô Định, nữ tướng Nguyễn Thị Hạnh trở về thăm quê hương, chính tại nơi đây bà đã mở yến tiệc khao quân, ban thưởng cho dân làng. Nơi đây về sau dân làng lập đền thờ gọi là hành cung Du Yến (ngày nay là đền Du Yến xã Chí Tiên). Từ đó, cứ vào dịp rằm tháng Giêng hàng năm dân làng lại mở hội cầu tế để tưởng nhớ đến công ơn của bà và cầu xin mưa thuận gió hoà nhà nhà được ấm no hạnh phúc. Lễ hội Đền Du Yến năm 2023 được tổ chức cả phần lễ và phần hội. Phần lễ được tổ chức gồm năm bước: Lễ R­ước nư­ớc, lễ Mộc dục, lễ Cáo yết, lễ Rư­ớc kiệu, lễ dâng hương và Tế thần. Phần hội được tổ chức với nhiều hoạt động như: Hội thi Giã bánh giầy; thi đấu bóng chuyền hơi nữ, bóng chuyền nam, cờ tướng… Trong đó độc đáo nhất là Lễ rước nước từ sông Hồng và múa cánh tiên (múa tiên).

Lễ hội đền Lăng Sương, xã Đồng Trung, huyện Thanh Thủy. Di tích lịch sử Quốc gia Đền Lăng Sương có từ thời Thục An Dương Vương hiện thờ Đức Thánh Tản Viên Sơn – con rể Vua Hùng thứ 18 – vị thần được coi là Thượng đẳng tối linh, đệ nhất phúc thần, đứng đầu “Tứ bất tử” trong tín ngưỡng cổ truyền của người Việt. Đây cũng là ngôi đền duy nhất hiện nay thờ cả gia đình Đức Thánh Tản gồm: Thân phụ Nguyễn Cao Hành; thân mẫu Đinh Thị Đen; dưỡng mẫu Ma Thị Cao Sơn; phu nhân Ngọc Hoa công chúa và hai bộ tướng là Cao Sơn, Quý Minh. Đền có hai ngày lễ chính trong năm: Ngày 15 tháng Giêng tưởng nhớ ngày sinh Thánh Tản và ngày 25 tháng 10 âm lịch là ngày Thánh Mẫu về trời. Theo tục lệ chiều ngày 14 tháng Giêng âm lịch sẽ tổ chức lễ cáo tế theo nghi lễ truyền thống và sáng ngày 15 tháng Giêng bà con nhân dân trong làng sẽ tổ chức tổ chức lễ rước nước từ sông Đà về đền Lăng Sương, sau đó sẽ tổ chức tế lễ theo nghi thức truyền thống.

Còn nhiều lễ hội sẽ tiếp tục được diễn ra từ nay đến hết mùa xuân trên khắp  các địa phương của tỉnh, là điểm hẹn văn hóa, chờ đón nhân dân và du khách thập phương về miền quê di sản Phú Thọ:

Lễ hội rước voi đình Đào Xá, xã Đào Xá, huyện Thanh Thủy diễn ra tại Đình Đào Xá – ngôi đình cổ được xây dựng vào thế kỷ XVII, nơi đây thờ Hùng Hải Công – ông được cử đến cai trị vùng Tam Giang, nơi hợp lưu của ba con sông lớn: Sông Đà, sông Hồng và sông Bứa. Do có công lớn dạy dân trị thủy, trồng cấy, chăn nuôi, xây dựng xóm làng trù phú, Vua Hùng ban cho ông hai thớt Voi. Trước khi chia tay về xuôi giao lại trọng trách cai quản vùng Tam Giang cho ba con trai đã trưởng thành, ông đã dẫn đôi Voi về Đào Xá làm lễ tạ 3 lần rồi từ biệt. Tri ân công đức của ông, dân làng lập đình thờ và tôn ông làm Thành hoàng, hằng năm vào ngày 28 tháng Giêng âm lịch đều tổ chức Lễ hội rước Voi để tưởng nhớ đến ông. Theo đúng tập tục truyền thống, Lễ hội Rước voi Đào Xá năm nay diễn ra trong 3 ngày, từ 17 đến 19/02 (tức từ 27 đến 29 tháng Giêng âm lịch). Phần lễ được tổ chức trang nghiêm, thành kính với các nghi lễ: Cáo hội, rước kiệu, rước voi từ Đình ra Đền Đào Xá đón long ngai; chuẩn bị cỗ thờ với xôi, gà, bánh mật, chè kho, cá chép, linh lang, ngũ quả; lễ tế truyền thống… Phần hội được tổ chức sôi động với các trò chơi dân gian: Nấu cơm thi, chọi gà, kéo co,…

Lễ hội Đình Thạch Khoán là lễ hội gắn với ngôi đình cổ duy nhất của người dân tộc Mường ở huyện miền núi Thanh Sơn nhằm tri ân công đức Thánh Tản Viên và các bậc tiền nhân đã khai phá, xây dựng nên mảnh đất này. Lễ hội đình được tổ chức vào ngày 24 và ngày 25 tháng Giêng hàng năm, gồm 2 phần: phần Lễ với hoạt động tổ chức rước kiệu, dâng hương theo nghi lễ truyền thống. Sau lễ rước là phần tế lễ cầu cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa. Đội tế gồm 22 người cao tuổi có con cháu thảo hiền, gia đình đoàn kết để xếp vào hàng quan viên cúng tế; phần Hội với hoạt động giao lưu văn hóa của các khu dân cư: thi gói, nấu bánh chưng, giã bánh giày, diễn tấu cồng chiêng, đâm đuống, liên hoan văn nghệ quần chúng và các trò chơi dân gian, hoạt động dân gian quần chúng: kéo co, ném còn, chơi đu, bịt mắt, thi đấu bóng chuyền… Lễ hội đình Thạch Khoán là một trong những lễ hội tổ chức nhiều trò chơi dân gian mang nét đặc trưng nhất trên Đất Tổ.

Mùa xuân trên vùng Đất Tổ, tiếng trống hội như thúc giục lòng người tìm đến với các cửa đình, đền để hòa mình trong không khí các lễ hội truyền thống. Suốt từ tháng Giêng cho đến những ngày tháng Ba âm lịch Phú Thọ còn rất nhiều lễ hội đặc sắc khác như: Lễ hội đền Tam Giang, lễ hội đền Tiên, lễ hội rước ông Khiu bà Khiu, lễ hội đền Văn Luông và hội cướp bông, ném chài,… đặc biệt là lễ hội Đền Hùng – lễ giỗ Tổ của cả dân tộc Việt Nam. Lễ hội Đền Hùng đã trở thành một biểu tượng tinh thần, mang bản sắc văn hóa độc đáo, kết thành ý thức nguồn cội, nghĩa đồng bào và trở thành yếu tố nội lực tạo nên sức mạnh đại đoàn kết của dân tộc Việt Nam.

Lễ hội có ý nghĩa quan trọng trong đời sống văn hóa, tinh thần của người dân vùng Đất Tổ vừa mang tính tâm linh vừa có ý nghĩa nhân văn cao đẹp, khơi dậy lòng kính trọng đối với tổ tiên, với những vị thánh hiền đã có công với nước với dân, đồng thời phát huy bản sắc và truyền thống văn hóa mang tính dân gian của đồng bào các dân tộc. Đến với lễ hội, ai ai cũng có tâm nguyện hướng thiện, giải tỏa những âu lo muộn phiền của cuộc sống và nuôi dưỡng khát vọng vươn lên. Dù ở quy mô, cấp độ nào, các lễ hội truyền thống cũng luôn đảm bảo trang nghiêm, trọng thể phần lễ, vui tươi, lành mạnh, phong phú trong phần hội trên cơ sở bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp. Chính sự đa dạng của hoạt động văn hóa trong lễ hội làm cho không gian của lễ hội luôn mới mẻ, tươi vui.

Tham gia các lễ hội, người dân và du khách thập phương được quan sát, tiếp nhận và thưởng thức các giá trị văn hóa của cộng đồng, để từ đó họ ý thức được vai trò, trách nhiệm của mình trong việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa của cha ông cho các thế hệ sau. Du lịch văn hóa được xác định là sản phẩm du lịch đặc thù của Phú Thọ. Có lẽ chính bởi sự giàu có, độc đáo của nguồn tài nguyên quý giá này, trong đó các lễ hội đã làm nên màu sắc rất riêng của sản phẩm. Việc bảo tồn, khôi phục và phát huy có hiệu quả giá trị các lễ hội trong đời sống cộng đồng nhân dân đã góp phần tích cực vào phát triển du lịch cũng như phát triển kinh tế – xã hội của tỉnh Phú Thọ.

Dưới đây là chùm ảnh về các lễ hội mùa xuân: (Ảnh: Bích Ngọc và ảnh sưu tầm)

The post Rộn ràng lễ hội mùa xuân trên quê hương Đất Tổ appeared first on Du Lịch Tây Bắc.

Các đồng chí lãnh đạo dâng hương tưởng nhớ công ơn Đức Thánh Tản

Di tích lịch sử Quốc gia Đền Lăng Sương có từ thời Thục An Dương Vương hiện thờ Đức Thánh Tản Viên Sơn – con rể Vua Hùng thứ 18 – vị thần được coi là Thượng đẳng tối linh, đệ nhất phúc thần, đứng đầu “Tứ bất tử” trong tín ngưỡng cổ truyền của người Việt. Đây cũng là ngôi đền duy nhất hiện nay thờ cả gia đình Đức Thánh Tản gồm: Thân phụ Nguyễn Cao Hành; thân mẫu Đinh Thị Đen; dưỡng mẫu Ma Thị Cao Sơn; phu nhân Ngọc Hoa công chúa và hai bộ tướng là Cao Sơn, Quý Minh. Tương truyền bà Đinh Thị Đen lấy ông Nguyễn Cao Hành, tuổi cao mà chưa có con. Một hôm bà đang tắm có con rồng nhả ngọc phun châu, rồi thụ thai, sau sinh ra Tản Viên tại động Lăng Sương nay thuộc xã Đồng Trung, huyện Thanh Thủy. Thánh Tản Viên trong tín ngưỡng dân gian thờ thần của người Việt là vị thần có công giúp dân trị thủy, khai hoang, dạy dân trồng lúa nước, giết thú dữ, dẹp giặc ngoại xâm. Khắc ghi công lao to lớn của ngài, người dân lập Đền thờ Tản Viên Sơn Thánh khắp các vùng miền, quanh năm khói hương tri ân công đức. Nhưng chỉ duy nhất Đền Lăng Sương phối thờ ngài cùng thân mẫu và các bộ tướng là Cao Sơn, Quý Minh.

Đền có hai ngày lễ chính trong năm: Ngày 15 tháng Giêng tưởng nhớ ngày sinh Thánh Tản và ngày 25 tháng 10 âm lịch là ngày Thánh Mẫu về trời. Theo tục lệ chiều ngày 14 tháng Giêng âm lịch sẽ tổ chức lễ cáo tế theo nghi lễ truyền thống và sáng ngày 15 tháng Giêng bà con nhân dân trong làng sẽ tổ chức tổ chức lễ rước nước từ sông Đà về đền Lăng Sương, sau đó sẽ tổ chức tế lễ theo nghi thức truyền thống.

Lễ rước nước từ sông Đà về đền Lăng Sương

Sau màn gióng trống, thỉnh chiêng khai hội, các đại biểu cùng dâng hương, hoa, lễ vật tri ân, tưởng nhớ công đức Đức thánh Tản Viên, gia đình Đức thánh Tản và 2 vị tướng Cao Sơn, Quý Minh cầu cho một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt.

 Tế lễ theo nghi thức truyền thống

Sôi nổi các hoạt động phần hội của lễ hội

Lễ hội truyền thống Đền Lăng Sương năm nay được tổ chức trong 5 ngày, từ ngày 2 – 6/2/2023, tức từ ngày 12 – 16 tháng Giêng năm Quý Mão. Lễ hội được tổ chức cả phần lễ và phần hội, với nhiều hoạt động phong phú, thu hút đông đảo người dân và du khách tham gia. Cùng với việc thực hiện tốt công tác tổ chức, đón tiếp du khách đến tham quan, bái lễ, tham dự lễ hội thì công tác đảm bảo an ninh trật tự, an toàn vệ sinh thực phẩm được Ban tổ chức đặc biệt chú trọng. Nhờ vậy, lễ hội đã diễn ra an toàn, tiết kiệm, trang nghiêm và thành kính, để lại ấn tượng tốt đẹp trong lòng nhân dân và du khách thập phương.

 Bích Ngọc – Trung tâm TTXT Du lịch

The post Lễ hội Đền Lăng Sương năm 2023 appeared first on Du Lịch Tây Bắc.

Lễ hội Vua Hùng dạy dân cấy lúa diễn ra vào ngày 14, 15 tháng Giêng hằng năm, trên cánh đồng Lú. Đây chính là sự kiện khởi đầu cho chuỗi các hoạt động của Giỗ Tổ Hùng Vương – Lễ hội Đền Hùng năm 2023.

          Lễ tế cáo theo nghi lễ truyền thống

Lễ hội gồm 2 phần: phần lễ với các nghi thức từ Cáo yết, cúng Thần Nông được tiến hành vào ngày 14 tháng Giêng. Ngày 15 tháng Giêng là chính hội bao gồm nghi thức rước kiệu, tế lễ, lễ nhập vía Vua Hùng và thực hành diễn xướng cảnh Vua Hùng dạy dân cấy lúa được lãnh đạo cấp ủy, chính quyền phường Minh Nông cùng nhân dân tiến hành đầy đủ, trang nghiêm. Phần hội gồm hoạt động thi cấy lúa của các đội và trò chơi dân gian với sự tham gia của người dân, du khách thập phương.

Diễn xướng cảnh vua Hùng dạy dân cấy lúa

Hội thi cấy lúa của các đội

Truyền thuyết Hùng Vương kể rằng, thấy vùng ven sông này sau mỗi lần nước dâng, đất đai được bồi phù sa thêm màu mỡ, Vua Hùng mới gọi dân đến để dạy cách đắp bờ giữ nước. Một hôm, các con gái Vua Hùng theo dân đi đánh cá bên sông, thấy chim từng đàn bay lượn khắp bãi, chợt có một con chim thả bông lúa rơi trên mái tóc một Mị nương. Nàng đem bông lúa về trình với cha. Vua Hùng bấy giờ cho là điềm lành, liền bảo các Mị nương ra bãi tuốt các bông lúa đó đem về.

Mùa xuân, Vua cùng con dân đem các hạt ra đồng. Vua xuống bãi, lấy que nhọn chọc lỗ để tra hạt. Khi mạ lên, dân không biết cấy trồng nên Vua Hùng đã nhổ mạ lên, đem tới những trà ruộng, lội xuống cấy cho dân xem. Các Mị nương và nhân dân thấy vậy cùng làm theo. Đời sau, nhân dân nhớ công ơn Vua Hùng đã tôn làm ông tổ nghề nông và dựng đàn Tịch Điền quay lưng về hướng Tây Nam ngay trên mỏm đất Vua ngồi khi dạy dân cấy lúa; đặt kho lương thực trên đồi Lúa, để rạ ở đồi Rơm, đặt tên chợ là Chợ Lú thuộc phường Minh Nông ngày nay.

Nhằm bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa đặc sắc thời đại Hùng Vương, đáp ứng nhu cầu của cộng đồng và thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn, năm 2018, Ủy ban Nhân dân thành phố Việt Trì đã tổ chức khôi phục Lễ hội Vua Hùng dạy dân cấy lúa sau thời gian nghiên cứu một cách toàn diện, có hệ thống về lịch sử, phong tục truyền thống. Việc phục dựng lại lễ hội nhằm tri ân công lao to lớn của các Vua Hùng đã có công khai sáng nghề nông trong buổi đầu dựng nước. Bên cạnh đó, lễ hội còn góp phần bảo tồn giá trị di sản văn hóa phi vật thể đặc sắc trên địa bàn thành phố Việt Trì.

Các nghi thức lễ hội xuống đồng tiêu biểu của nghề nông được tái hiện nhằm tôn vinh tinh thần cần cù trong lao động, sáng tạo trong cuộc sống của nhân dân đã tạo nên một bản sắc văn hóa riêng trong cuộc sống người dân kinh đô Văn Lang xưa.

Từ đó Phú Thọ xây dựng, quy hoạch sử dụng đất canh tác, bảo tồn một số giống lúa truyền thống để gây dựng thành sản phẩm thương mại nông nghiệp phục vụ du lịch, dịch vụ. Đây cũng là cơ sở để sưu tầm, bổ sung hiện vật quý như “hạt lúa thần” tại khu vực làng Lú, phường Minh Nông, thành phố Việt Trì.

Bích Ngọc – Trung tâm TTXT Du lịch

Ảnh: Bùi Thuận

The post Lễ hội Vua Hùng dạy dân cấy lúa ở Phú Thọ appeared first on Du Lịch Tây Bắc.

Đền Du Yến được xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia năm 1993. Theo Ngọc Phả truyền lại xưa kia ở vùng Thao Giang, tại trang Bổng Châu nay là thôn Tiên Châu, xã Chí Tiên, huyện Thanh Ba, tỉnh Phú Thọ có một gia đình họ Nguyễn sống hiền từ phúc hậu và chịu khó làm ăn nên có uy tín lớn trong vùng. Nhờ phúc trời phù hộ, ông bà đã sinh hạ được một người con gái đặt tên là Hạnh Nương. Ngay từ nhỏ Hạnh Nương đã luôn được cha mẹ chăm sóc chu đáo nuôi dạy nên người. Bà là người con gái thông minh kỳ lạ, nhan sắc tuyệt trần, tính tình hiền dịu nết na, ham học văn chương, say mê võ nghệ. Trai tài trong làng nhiều người ướm hỏi nhưng bà đều từ chối không muốn vương bụi trần để giữ mình trong sạch. Bà đã dựng cờ tụ nghĩa, ngày đêm luyện tập cung kiếm, xa gần nức tiếng gọi là nữ thần giáng thế. Bấy giờ vào những năm 40 sau công nguyên, giặc Đông Hán đứng đầu là Thái thú Tô Định ngang nhiên bạo ngược đem quân sang chiếm nước ta.

Lễ rước nước từ sông Hồng về đền Du Yến (Ảnh: Hữu Thịnh)

Khi Hai Bà Trưng phất cờ khởi nghĩa ở Mê Linh, bà đã chọn 92 nghĩa binh từ trang Bổng Châu về cùng với Hai Bà Trưng. Thấy Hạnh Nương thông minh tài sắc văn võ song toàn, lại cầm quân đánh đâu thắng đấy nên Hai Bà Trưng đã tặng phong cho bà là Ngọc Loan công chúa và phong chức là Trưởng lĩnh Tiền quân. Sau khi đánh tan giặc Tô Định, nữ tướng Nguyễn Thị Hạnh trở về thăm quê hương, chính tại nơi đây bà đã mở yến tiệc khao quân, ban thưởng cho dân làng. Hội mừng công được mở trên một mỏm đất hình con hổ trắng đang nằm uống nước bên bờ sông Thao. Nơi đây về sau dân làng lập đền thờ gọi là hành cung Du Yến (ngày nay là đền Du Yến xã Chí Tiên). Từ đó, cứ vào dịp rằm tháng Giêng hàng năm dân làng lại mở hội cầu tế để tưởng nhớ đến công ơn của bà và cầu xin mưa thuận gió hoà nhà nhà được ấm no hạnh phúc.

Tế lễ tại đền Du Yến (Ảnh: Sưu tầm)

Lễ hội Đền Du Yến năm 2023 được tổ chức cả phần lễ và phần hội. Phần lễ được tổ chức gồm năm bước: Lễ R­ước nư­ớc, lễ Mộc dục, lễ Cáo yết, lễ Rư­ớc kiệu, lễ dâng hương và Tế thần. Phần hội được tổ chức với nhiều hoạt động như: Hội thi Giã bánh giầy; thi đấu bóng chuyền hơi nữ, bóng chuyền nam, cờ tướng… Trong đó độc đáo nhất là Lễ rước nước từ sông Hồng và múa cánh tiên (múa tiên).

Hội thi giã bánh Giầy (Ảnh: Bích Ngọc)

Tương truyền rằng vào ngày Mẫu ra đời ngoài bãi dâu Thao Giang có tiên sa giáng trần múa hát như ngày hội nên ngày tế Mẫu bắt buộc phải có đội múa tiên bao gồm 4 cô gái dưới 16 tuổi, chưa có chồng, múa những điệu múa bay bổng đẹp như tiên phục vụ tế lễ. Nghi thức này hiện nay đã được phục dựng và có đôi chút điều chỉnh cho phù hợp với không gian lễ hội. Sau đó đến phần rước kiệu, đi đầu là đội cờ, tiếp đến là phường bát âm, sau đến đội bát bửu, múa sư tử, tiếp đến là múa tiên rồi đến kiệu.

Phần hội được tổ chức với nhiều hoạt động như: Hội thi Giã bánh giày; thi đấu bóng chuyền hơi nữ, bóng chuyền nam, cờ tướng… kết hợp với các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao như hội thi tiếng hát dân ca, thi đấu các môn thể dục thể thao… Lễ hội đền Du Yến kéo dài hết ngày rằm. Tuy vậy, khách hành hương từ khắp mọi nơi về viếng đền quanh năm nhưng đông nhất vẫn là dịp từ Tết Nguyên đán đến hết tháng ba. Người người cầu mong cho mưa thuận gió hòa, quốc thái dân an, cầu cho gia đình êm ấm và cũng răn dạy cháu con về truyền thống “uống nước nhớ nguồn”, về đạo lý cha ông.

Lễ hội Đền Du Yến là một trong hai lễ hội trên địa bàn tỉnh được lập hồ sơ Di sản văn hóa phi vật thể tiêu biểu đề nghị đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2023.

Bích Ngọc – Trung tâm TTXT Du lịch

The post Lễ hội Đền Du yến năm 2023 appeared first on Du Lịch Tây Bắc.

– Thời gian: ngày 2 tháng Hai( tức ngày 4/3/2022)

– Địa điểm: Đình Ngọc Tân, xã Ngọc Quan, huyện Đoan Hùng.

2. Lễ hội đền Nhà Bà:

– Thời gian: ngày 9 tháng Hai (tức ngày 11/3/2022)

– Địa điểm: Đền Nhà Bà, xã Tiên Du, huyện Phù Ninh.

3.  Lễ hội chùa Hoàng Long:

– Thời gian: ngày 14-15 tháng Hai (tức ngày 16-17/3/2022)

– Địa điểm: Chùa Hoàng Long, xã An Đạo, huyện Phù Ninh.

4.  Lễ hội đền Trù Mật:

– Thời gian: ngày 17 tháng Hai (tức ngày 19/3/2022)

– Địa điểm: Đền Trù Mật, xã Văn Lung, Thị xã Phú Thọ.

5.  Lễ hội đền Thượng Thọ:

– Thời gian: ngày 22 tháng Hai (tức ngày 24/3/2022)

– Địa điểm: Đền Thượng Thọ, phường Bạch Hạc, thành phố Việt Trì.

The post Tổng hợp một số lễ hội tại Phú Thọ trong tháng Hai âm lịch. appeared first on Du Lịch Tây Bắc.

Đình Thạch Khoán nằm tại xã Thạch Khoán, huyện Thanh Sơn thờ Tản Viên Sơn Thánh – người được coi là hình tượng tiêu biểu trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước của dân tộc ta. Đình còn thờ 3 công chúa con của Vua Hùng là Ngọc Hoa công chúa, Tiên Dung công chúa, Thủy Tiên công chúa, 4 vị thổ tù họ Đinh người Mường xã Thạch Khoán – những người có công giúp vua Lê Thái Tổ đánh đuổi giặc Minh, gìn giữ quê hương được các triều vua sắc phong, sử sách lưu danh. Đình được xây dựng từ lâu đời, theo truyền thuyết kể lại rằng: Sau khi chiến thắng Thủy Tinh, Tản Viên lấy công chúa, trong một lần đi tuần thú qua làng Thạch Khoán thấy địa thế đẹp như hổ phục rồng chầu, lấy làm đắc ý bèn cho lập công sở, tuyển binh rồi huấn luyện chuẩn bị đánh Thục. Từ căn cứ Thạch Khoán, Tản Viên xuất binh đánh Thục rồi chiến thắng trở về. Thần mở hội khao quân và dân bản. Từ đó dân Thạch Khoán dựng đình và suy tôn Đức Thánh Tản Viên là Thành hoàng làng.

Cổng đình làng Thạch Khoán

Đình Thạch Khoán

Đình Thạch Khoán ban đầu có kiến trúc nhỏ và đơn sơ với vật liệu xây dựng chủ yếu là gỗ, tre, nứa, lá cọ… Năm 1905 Đình được xây mới, 1914 bị đốt cháy. Năm 1925 Đình được trùng tu. Năm 1967 được Nhà nước và nhân dân địa phương tu sửa lại và tồn tại cho đến ngày nay. Đình được xây dựng theo hình chữ “Nhất” gồm 5 gian, hai dĩ. Gian chính giữa nhìn chính diện về phía núi Ba Vì, đặt bài vị thờ Tản Viên Sơn Thánh. Tả cung đặt bài vị thờ công chúa con Vua Hùng thứ 18. Hữu cung thờ bài vị Tù trưởng – Đại tướng Đinh Công Mộc cùng các vị thổ tù họ Đinh – nhưng người có công giúp Lê Lợi chống giặc Minh vào thế kỷ 15. Qua một vài lần trùng tu, Đình vẫn giữ được hệ thống hoành phi, sắc phong cổ rất phong phú và có giá trị lịch sử, văn hoá. Năm 2001, đình Thạch Khoán được xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia, đó là động lực để người dân địa phương cũng như những vùng lân cận tiếp tục gìn giữ không gian văn hóa độc đáo.

Lễ hội Đình Thạch Khoán là lễ hội gắn với ngôi đình cổ duy nhất của người dân tộc Mường ở huyện miền núi Thanh Sơn nhằm tri ân công đức Thánh Tản Viên và các bậc tiền nhân đã khai phá, xây dựng nên mảnh đất này. Lễ hội đình được tổ chức vào ngày 24 và ngày 25 tháng Giêng hàng năm, gồm 2 phần: phần Lễ với hoạt động tổ chức rước kiệu, dâng hương theo nghi lễ truyền thống. Sau lễ rước là phần tế lễ cầu cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa. Đội tế gồm 22 người cao tuổi có con cháu thảo hiền, gia đình đoàn kết để xếp vào hàng quan viên cúng tế; phần Hội với hoạt động giao lưu văn hóa của các khu dân cư: thi gói, nấu bánh chưng, giã bánh giày, diễn tấu cồng chiêng, đâm đuống, liên hoan văn nghệ quần chúng và các trò chơi dân gian, hoạt động dân gian quần chúng: kéo co, ném còn, chơi đu, bịt mắt, thi đấu bóng chuyền… Lễ hội đình Thạch Khoán là một trong những lễ hội tổ chức nhiều trò chơi dân gian mang nét đặc trưng nhất trên Đất Tổ.

Nghi thức tế lễ truyền thống đình Thạch Khoán(Ảnh: Sưu tầm)

Với truyền thống đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, tri ân công đức của các bậc tiền nhân, trải qua bao đời nay, đình Thạch Khoán được nhân dân trong vùng và thập phương một lòng tôn kính, ngưỡng mộ, khói hương thờ cúng. Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, Đình và lễ hội đình Thạch Khoán đã trở thành di sản văn hóa lịch sử, là điểm hội tụ văn hóa tâm linh, trung tâm sinh hoạt văn hóa, tinh thần cộng đồng, làng xã của dân tộc Mường ở Thanh Sơn và các vùng lân cận.

Nhân dân đi lễ Đình đầu năm.

Thùy Dung – Trung tâm TTXT Du lịch

The post Lễ hội Đình Thạch Khoán – huyện Thanh Sơn appeared first on Du Lịch Tây Bắc.

1. Lễ hội Đền Mẫu Âu Cơ(Huyện Hạ Hòa)

– Thời gian: Ngày mùng 6-7/02/2022(tức ngày mùng 6,7 tháng Giêng)

– Địa điểm: Đền Mẫu Âu Cơ, xã Hiền Lương.

2. Lễ hội Rước vía lúa(Huyện Tân Sơn)

– Thời gian: Ngày 7/02/2022(ngày mùng 7 tháng Giêng)

– Địa điểm: xã Thu Cúc

3.  Lễ hội Đền Năng Yên( Huyện Thanh Ba)

– Thời gian: ngày 6-7/02/2022(ngày mùng 6-7 tháng Giêng)

– Địa điểm: Xã Quảng Yên

4. Lễ hội mở cửa rừng (Huyện Yên Lập)

– Thời gian: ngày 6-7/02/2022(ngày mùng 6-7 tháng Giêng)

– Địa điểm: Đình Phục cổ, xã Minh Hòa

5. Lễ hội rước Chúa Gái (Huyện Lâm Thao)

– Thời gian: ngày 8/2/2022( ngày mùng 8 tháng Giêng)

– Địa điểm: Thị trấn Hùng Sơn

6.  Lễ hội trò Trám (Huyện Lâm Thao)

– Thời gian: ngày 11-12/02/2022(ngày 11,12 tháng Giêng)

– Địa điểm: Miếu Trò, xã Tứ Xã

7. Lễ hội Phết Hiền Quan (Huyện Tam Nông)

– Thời gian: ngày 12-13/02/2022( ngày 12,13 tháng Giêng)

– Địa điểm: Đền, đình Hiền Quan, xã Hiền Quan

8. Lễ hội Vua Hùng dạy dân cấy lúa (Thành phố Việt Trì)

– Thời gian: ngày 14-15/02/2022( ngày 14,15 tháng Giêng)

– Địa điểm: Di tích Đàn tịch điền, Phường Minh Nông

9. Lễ hội Đền Lăng Sương (Huyện Thanh Thủy)

– Thời gian: ngày 14-15/02/2022( ngày 14,15 tháng Giêng)

– Địa điểm: Đền Lăng Sương, xã Đồng Trung

10.  Lễ hội Đền Du Yến ( Huyện Thanh Ba)

– Thời gian: ngày 14-15/02/2022(ngày 14,15 tháng Giêng)

– Địa điểm: Đền Du Yến, xã Chí Tiên

11. Lễ hội đình Thạch Khoán (Huyện Thanh Sơn)

– Thời gian : ngày 24-25/02/2022(ngày 24,25 tháng Giêng)

– Địa điểm: Đình Thạch Khoán, xã Thạch Khoán

12. Lễ hội làng Đào Xá (Huyện Thanh Thủy)

– Thời gian: ngày 28/2-01/03/2022(ngày 28,29 tháng Giêng)

 – Địa điểm: Đình, đền Đào Xá, xã Đào Xá.

The post Tổng hợp các lễ hội tiêu biểu tại Phú Thọ trong tháng Giêng appeared first on Du Lịch Tây Bắc.

Múa trống đu là di sản văn hóa quý báu của đồng bào Mường (Ảnh: Sưu tầm)

Múa trống đu còn có tên gọi là trống đua hay trống đùa. Ý nghĩa của nó được xuất phát từ một câu chuyện có thật trong dân gian. Tích xưa kể rằng: Xưa kia có hai vợ chồng người Mường sinh hạ được một cậu con trai. Cuộc sống đang hạnh phúc thì không may người vợ lâm bệnh, qua đời. Người chồng rất đau khổ, còn cậu con trai bé nhỏ thì cứ khóc đòi tìm mẹ khôn nguôi. Tìm mọi cách dỗ dành mà con không nín, thương con, người cha bèn sang bản bên mua một chiếc trống mang về để đánh cho con nghe và cũng là để khỏa lấp đi nỗi nhớ người vợ trẻ bạc phận. Và từ đó, chiếc trống trở thành niềm an ủi, gắn bó với hai cha con. Khi người cha mất, người con tổ chức múa trống để tiễn biệt cha về nơi chín suối. Đời này qua đời khác, cái tên trống đu bắt đầu xuất hiện, từ chỗ gõ trống chỉ có tính chất tỏ nỗi nhớ vợ, nhớ cha đã trở thành điệu múa không thể thiếu trong lễ mừng thọ, lễ Tết, các lễ hội đầu xuân, trong cả sinh hoạt văn hóa cộng đồng của người Mường ở Yên Lập.

Trống được làm từ da trâu, có đường kính khoảng 30cm, dài 45cm, đủ để người múa trống có thể tung trống, vần trống, xoay trống một cách dễ dàng. Múa trống đu ban đầu chỉ có hai người, tượng trưng cho cha và con, sau đó số người được nâng lên để phục vụ nhân dân trong những dịp sinh hoạt cộng đồng hay lễ Tết. Hiện nay, múa trống đu có thể  lên tới mười một người, trong đó có một người đánh trống cái là người múa chính, một người đánh trống con, hai anh mõ lộn, hai anh thợ kèn và sáu nữ sênh tiền. Để màn múa bắt đầu, người đánh trống cái ra sân khấu nghiêng mình chào khán giả rồi dập trống, sau đó đội múa từ hai bên cánh gà từ từ đi ra. Khi hồi trống cái thứ hai nổi lên, các thành viên trong đội múa tay cầm đôi sênh tiền (dụng cụ bằng gỗ, hoặc tre được thiết kế để tạo âm thanh) theo nhịp trống cùng hòa thành một bản nhạc đặc trưng, đồng thời biểu diễn các động tác múa theo phong cách người Mường. Trang phục dành cho nghệ thuật múa trống đu rất đơn giản, được thiết kế trang phục thường ngày của những chàng trai Mường . Người múa chính thường mặc trang phục quần hồng, áo đỏ, đai ngang màu xanh, khăn chít đầu màu đỏ, chân quấn xà cạp, được trang điểm sao cho khuôn mặt trông hài hước, dễ nhận ra và cũng rất khó quên. Các thành viên khác mặc mặc trang phục nâu, đai ngang và khăn chít đầu đều màu đỏ. Cái khó nhất của múa trống đu không phải chỉ ở trình độ nghệ thuật biểu diễn mà đòi hỏi người múa phải có sức khỏe, sự dẻo dai, nhanh nhẹn, biết cảm thụ sâu sắc ý nghĩa điệu múa, làm các động tác múa thể hiện được nội tâm con người.

Khi múa, người múa chính và múa phụ hoạ đứng giữa, vừa múa vừa đánh trống đảm bảo sao cho nhịp trống phải khớp với động tác nhảy múa và các nhạc cụ hỗ trợ xung quanh.  Tiết tấu của múa trống đu khi dồn dập, khi uyển chuyển. Chỉ là những đạo cụ bình thường nhưng sự phối hợp ăn ý của chúng đã tạo nên những âm thanh mang đặc trưng sắc thái của dân tộc Mường, vừa da diết, vừa mãnh liệt. Nó thể hiện ước vọng về một cuộc sống ấm no, hạnh phúc; là sự đoàn kết giữa tình làng nghĩa xóm, giảm đi ranh giới sang hèn trong xã hội; là khát vọng hướng tới tương lai hạnh phúc, an khang thịnh vượng của người dân lao động.

Nhắc đến Yên Lập, du khách không chỉ biết đến thắng cảnh Hồ Ly (xã Thượng Long), các di tích lịch sử, di sản văn hóa như: Chiến khu cách mạng Phục Cổ (xã Minh Hòa), Căn cứ Tôn Sơn – Mộ Xuân (xã Xuân An)…; mà còn được gợi mở bao điều thú vị về các lễ hội truyền thống của đồng bào Mường, Dao như: Lễ đóng cửa rừng, mở cửa rừng, lễ vào nhà mới, lễ cúng sức khỏe, lễ chúc phúc, lễ mừng cơm mới, lễ lập tỉnh, tết nhảy…; cùng các thể loại văn nghệ dân gian như: diễn tấu cồng chiêng, hát giang, hát ví, múa mỡi, trống đu, sênh tiền của đồng bào dân tộc Mường; hát đối, múa rùa, múa chuông của dân tộc Dao. Điệu múa trống đu như một đóa hoa rực rỡ, nổi bật trong vườn hoa văn nghệ dân gian đó, tô điểm thêm cho bức tranh văn hóa các dân tộc thêm sắc màu, trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu của người Mường huyện Yên Lập mỗi dịp tết đến, xuân về.

Phương Thảo – Trung tâm TTXT Du lịch

The post Múa trống đu – nghệ thuật diễn xướng dân gian tiêu biểu của người Mường tại Yên Lập appeared first on Du Lịch Tây Bắc.

Sự tích bánh chưng, bánh giầy từ thủa Lang Liêu, câu chuyện về chàng hoàng tử thứ 18 của Vua Hùng thứ 6 – Hùng Hoa Vương. Nhận lời vua cha các anh em của chàng toả đi khắp nơi tìm của ngon vật lạ làm lễ vật mừng thọ nhà vua sống lâu ngàn tuổi, chúc cho giang sơn bền vững, dân chúng ấm no, người con nào có lễ vật được vua ưng ý sẽ truyền ngôi báu cho. Trong khi các hoàng tử khác săn tìm sơn hào, hải vị dâng Vua thì hoàng tử Lang Liêu vẫn đắn đo suy nghĩ chưa tìm được món quà đúng ý. Vào 1 đêm rằm tháng chạp trăng sáng, hoàng tử Lang Liêu bỗng thấy trong không gian mùi thơm quen thuộc, chàng nhận ra đó là hương lúa nếp vụ mười. Lang Liêu chợt hiểu ra đây chính là lời giải cho điều mà những ngày qua chàng vẫn băn khoăn trăn trở. Đến ngày dâng lễ vật Vua cha, hoàng tử Lang Liêu dâng lên: một chiếc bánh vuông màu xanh, và 1 chiếc bánh tròn đầy đặn màu trắng tinh khiết như bầu trời buổi quang mây. Bánh tròn là tượng trưng cho trời, bánh vuông là tượng trưng cho đất, đó chính là cội nguồn âm dương sự sống. Là trời nên chỉ 1 màu trắng tròn nên gọi là bánh giầy, là đất có hình vuông có cỏ cây, lúa, đỗ và thịt động vật gói bên trong gọi là bánh chưng. Nhà vua quyết định truyền ngôi báu cho hoàng tử Lang Liêu, lên ngôi lấy hiệu là Hùng Huy Vương(Vua Hùng thứ 7). Lễ hội của dân làng Mộ Chu Hạ không gì hơn ngoài việc ôn lại truyền thống “uống nước nhớ nguồn”, nhớ các vua Hùng dạy dân trồng lúa, nhớ sản vật trời đất ban cho.

Ngoài ý nghĩa gắn liền với thời kỳ Hùng Vương, bánh giầy làng Mộ Hạ còn có những nét riêng, nét đẹp trong cuộc thi gắn với lịch sử 1 vị vua, vị hoàng đế tiền Lê (Lê Đại Hành). Khi dẫn quân qua đây thì trời tối, người ngựa đều mệt mỏi. Vua cho quân sĩ nghỉ ngơi, sáng hôm sau dân làng giã bánh giầy cho vua và binh lính mang theo làm lương thực (hôm đó là ngày 10 tháng Giêng). Trải qua biết bao thế hệ, người dân làng Mộ Chu vẫn coi tục giã bánh giầy là một nét đẹp văn hóa của quê hương mình. Hội thi giã bánh giầy là cuộc thi tài thi sức giữa 4 giáp: Đông, Tây, Nam, Bắc tương đương với 4 dòng họ lớn trong làng . Bánh của giáp nào đạt giải không chỉ là niềm vinh dự lớn mà cả năm giáp đó sẽ được mùa, no đủ thịnh vượng.

Để chuẩn bị cho cuộc thi, ngay từ trong năm các giáp phải đi lấy đá Đông Triều về làm cối giã. Cối làm ra phải mịn mặt, sâu lòng, để được vững vàng trên mặt đất. Chày giã bánh được làm từ cây tre bánh tẻ vừa lên đủ lá, chặt lấy đoạn gốc dài khoảng 1,6m , ba đốt dưới cạo bỏ lớp cật, đầu vót tròn xoa nhẵn. Phần trên chày được sơn đỏ hoặc dán giấy màu.Chiều ngày mùng 9 tháng Giêng, phần tế lễ diễn ra tại đình làng Mộ Hạ. Trong phần tế lễ có 1 khâu quan trọng của ngày hôm sau liên quan đến giã bánh, đó là đi lấy nước từ Ngã ba sông Hạc đem về. Đây là thứ nước thanh khiết được đựng trong âu gốm đặt lên bàn thờ, dùng để thờ cúng suốt năm.Gạo nếp hoa vàng cũng được ngâm bằng thứ nước này từ đêm mùng 9, trước khi ngâm gạo được chọn kỹ lưỡng, không được lấy tay chọn mà phải dùng đũa, hạt gạo mẩy đều, không nứt vỡ đôi. Sự công phu trong quá trình chuẩn bị thể hiện rõ tầm quan trọng của một lễ hội lớn linh thiêng hàng năm.

Sáng ngày 10 tháng Giêng là vào chính tiệc. Buổi sáng, làm lễ tế báo cáo thần linh, cầu thành hoàng phù hộ cho làng ấm no, thịnh vượng. Sau lễ tế là phần hấp dẫn nhất ngày hội. Khi công tác chuẩn bị của 4 giáp được hoàn tất, chọn giờ hoàng đạo ông chủ lễ đánh hồi trống hiệu lệnh chạy quân xung quanh đình. Sau đó 4 đội tề tựu trước sân thành 4 hàng dọc làm lễ trước khi vào cuộc thi. Ông chủ tế hô to, theo nhịp các vận động viên giãn đều bái theo mệnh lệnh: thiên bái – bái trời, địa bái – bái đất, thánh bái – bái người được thờ. Cuộc thi tài bắt đầu. Khi xôi chín mềm, dẻo dính, hương thơm ngào ngạt thì đổ vào cối rồi bắt đầu giã. Đây là những náo động, gay cấn nhất của cuộc thi, bởi xôi nếp nóng càng giã càng dính đòi hỏi người giã không chỉ khỏe mạnh mà phải thật khéo léo. Tiếng thậm thình hòa vang cùng tiếng chiêng trống thúc giục liên hồi, xung quanh dân làng reo hò náo nhiệt cổ vũ cho giáp của mình mau giành phần thắng. Sự dẻo dai, khéo léo, kỹ thuật của các thành viên trong đội thi khiến cho khối bột nếp dẻo mịn trong chốc lát đã trở thành những chiếc bánh tròn xinh xắn đặt trên đĩa lót lá chuối xanh, sản phẩm cuối cùng của cuộc thi bánh giầy truyền thống. Chọn 4 giáp mỗi giáp 3 chiếc bánh giầy đẹp nhất đưa vào đền làm lễ rồi lại đem ra để chấm giải. Ngoài yêu cầu về thời gian, bánh đạt giải phải có màu trắng trong, tròn mịn, nây đều. Giáp nào được giải thì năm đó dân làng gặp nhiều may mắn, được mùa ấm no.

Trong Hội thi giã bánh giầy phục vụ giỗ Tổ Hùng Vương hàng năm, dân làng chọn những chiếc bánh đẹp nhất của 4 giáp dâng lên đền Thượng làm lễ mong Vua Hùng ban phước cho muôn dân năm đó. Trải qua mấy nghìn năm lịch sử, bánh giầy làng Mộ Chu Hạ vẫn được người dân gìn giữ nguyên vẹn về hình dáng, hương vị. Tục giã bánh giầy truyền thống làng Mộ Chu Hạ đã trở thành nét đẹp văn hoá, truyền thống, nhắc nhở thế hệ tương lai biết trân trọng đạo lý “uống nước nhớ nguồn” và bảo tồn loại hình di sản văn hoá phi vật thể trên quê hương đất Tổ.

Thùy Dung- Trung tâm TTXT Du lịch

The post Lễ hội thi giã bánh giầy làng Mộ Chu Hạ- Phường Bạch Hạc, Việt Trì appeared first on Du Lịch Tây Bắc.

Với địa hình thuận lợi, Kẻ Xốm xưa sớm đã trở thành trung tâm buôn bán và là vùng đất có lịch sử lâu đời. Nơi đây còn bảo tồn và phát huy được những nét đẹp văn hoá, góp phần vào công cuộc xây dựng quê hương Đất Tổ, xứng đáng là nơi cội nguồn của dân tộc Việt Nam. Đến với đình Hùng Lô trong những dịp hội lễ, du khách sẽ được hòa mình trong lễ rước kiệu quy mô hoành tráng. Lễ hội làng Xốm, xã Hùng Lô đã có truyền thống lâu đời, mỗi năm có 2 lần tổ chức là ngày Giỗ Tổ Hùng Vương 10-3 Âm lịch và lễ tiệc Thánh hóa vào ngày 12-9 Âm lịch. Nhưng lớn nhất vẫn là lễ rước kiệu dâng lễ vật về Đền Hùng vào ngày Giỗ Tổ Hùng Vương.

Tục thờ cúng Vua Hùng gắn liền với Lễ hội truyền thống của nhân dân Hùng Lô. Lễ hội làng Xốm, xã Hùng Lô đã có truyền thống lâu đời, mỗi năm có 2 lần tổ chức là ngày Giỗ Tổ Hùng Vương 10-3 Âm lịch và lễ tiệc Thánh hóa vào ngày 12-9 Âm lịch. Nhưng lớn nhất vẫn là lễ rước kiệu dâng lễ vật về Đền Hùng vào ngày Giỗ Tổ Hùng Vương. Nghi lễ được chuẩn bị chu đáo, công phu trước hàng tháng từ việc sắm lễ vật, nuôi gà thờ, chọn người làm cỗ thờ, chọn trung nam rước kiệu đến lựa chọn ngôi chủ tế.  

Phần lễ gồm các nghi thức: Dâng lễ vật lên Vua Hùng gồm bánh chưng, bánh giầy, hoa quả và những vật phẩm của dân làng làm ra.

Sau phần lễ, dân làng tổ chức rước kiệu vào Đền Hùng. Đoàn rước kiệu có khoảng 200 người ăn mặc trang phục lễ hội truyền thống rước 4 cỗ kiệu. Trên đường rước kiệu từ Hùng Lô tới Đền Hùng đoàn rước có múa sư tử ở mỗi chặng dừng nghỉ: Rước tới ngã ba Hàng, đoàn nghỉ lại một đêm, sáng sớm ngày 10 tháng 3 thì rước vào Đền Hùng. Sau khi rước kiệu lên đền Thượng dự lễ tế Tổ xong, kiệu Hùng Lô được rước về làng với tinh thần hồ hởi phấn khởi của nhân dân. Để đón đoàn rước về, từ trong làng cỗ kiệu bát cống được rước với nghi thức trang nghiêm cùng phường bát âm rộn ràng trong nắng mùa xuân ra đầu làng cùng nhập chung đoàn rước kiệu về đình làng. Dân làng lễ tạ theo nghi thức đại tế sau đó làm lễ cất kiệu và kết thúc Lễ hội.

Phần hội với các hoạt động vui chơi, văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao. Trong đó, nhiều trò chơi dân gian được tái hiện lại như cờ người, chọi gà, bịt mắt đánh trống, thi gói nấu bánh chưng nhanh…

Từ năm 2007 Hùng Lô phục chế lại tục lệ thi làm cỗ thờ ngày xưa. Cả làng chia làm ba hàng: Hàng Đông, hàng Thượng, hàng Trung. Mỗi hàng cử ra một người nuôi gà lễ. Gà phải được nuôi từ năm trước, bằng thóc, bột ngô, cám nếp… gà béo, khỏe mạnh. Khi sắm lễ phải chọn người không có tang, biết làm từ việc cắt tiết, vặt lông, luộc gà không bị xước da, luộc không nứt; gạo thổi xôi phải chọn gạo nếp trắng, thơm, dẻo. Cử các cô gái chưa chồng chọn những hạt gẫy, hạt xấu bỏ ra. Nước luộc gà, thổi xôi phải bơi thuyền ra giữa dòng sông Lô lấy đem về nấu.

Phải hòa mình vào lễ hội rước kiệu đình Hùng Lô mới có thể cảm nhận được cái không khí vừa trang nghiêm lại vừa rộn ràng, tấp nập của ngày lễ. Với việc giữu gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của lễ rước kiệu, người Hùng Lô đã không chỉ trực tiếp giáo dục truyền thống lịch sử- văn hóa của quê hương, đất nước cho các thế hệ ở địa phương mà  còn góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc một cách thiết thực.

Ths Lê Thị Xuân Giang-Trung tâm TTXT Du lịch

The post Lễ hội làng Hùng Lô appeared first on Du Lịch Tây Bắc.