• Phong cảnh Hà Giang

Đám Sênh – Lễ chay người Cao Lan

31/03/2017

Đây là nghi lễ truyền thống, đã tồn tại lâu đời trong đời sống văn hóa của đồng bào Cao Lan nơi đây nhằm cầu xin sự bình an, ấm no và hạnh phúc cho gia đình và dòng họ của gia chủ nơi tổ chức lễ hội.

Đám Sênh hay còn gọi là đám chay là một nghi thức cầu an khá đặc sắc và độc đáo của đồng bào dân tộc Cao Lan ở huyện Yên Bình tỉnh Yên Bái. Lễ hội thắm đượm tinh thần đoàn kết, thể hiện  yếu tố văn hóa đặc sắc độc đáo của đồng bào Cao Lan ở huyện Yên Bình và  nơi cộng đồng người Cao Lan sinh sống (Tuyên Quang, Thái Nguyên, Bắc Giang, Phú Thọ…).

Đây là nghi lễ truyền thống, đã tồn tại lâu đời trong đời sống văn hóa của đồng bào Cao Lan nơi đây nhằm cầu xin sự bình an, ấm no và hạnh phúc cho gia đình và dòng họ của gia chủ nơi tổ chức lễ hội.Trong một đời người hay trong nhiều năm, gia đình dòng họ người Cao Lan làm ăn không may mắn, ốm đau bệnh tật, chăn nuôi, trồng cấy bị mất mùa,  thì đồng bào sẽ tiến hành làm Đám sênh (đám chay) để tạ ơn tổ tiên, trời đất, cầu xin sự che chở và phù hộ cho họ có cuộc sống được bình yên, ấm no, hạnh phúc.

Lễ hội Đám Sênh được tổ chức ở quy mô  gia đình. Trong mỗi gia đình tùy thuộc vào từng dòng họ riêng biệt mà lễ hội này được tổ chức ở quy mô to nhỏ khác nhau, thời gian tổ chức ngắn hay dài cũng tùy thuộc vào mỗi dòng họ.

Thời gian tổ chức lễ hội Đám Sênh được tính theo chu kỳ đời người, nghi thức này không được tiến hành liên tục hằng năm ở mỗi gia đình dòng họ mà tại mỗi đời, (tính theo 25 năm là một đời thì gia chủ phải tổ chức lễ hội Đám Sênh một lần). Ở đời bố vì điều kiện kinh tế chưa tổ chức được thì phải khất xin sang đời sau và đời con sẽ phải có trách nhiệm tổ chức nghi thức này thay cho đời trước. Đối với các họ lớn như họ Trần thì lễ hội được diễn ra trong 7 ngày, bước vào ngày đầu tiên gọi là ngày khai bút viết sớ (hoi pêt) ngày bắt đầu vào đám. Vào ngày này, gia chủ mời 3 thầy cúng, trong đó có 1 thầy cả đứng tên tổ chức nghi lễ gọi là Say phù, 12-15 thầy Đạo tràng (người giúp việc cho thầy cúng đã được cấp sắc) liên tục viết các tờ sớ bằng chữ nôm Cao Lan để thể hiện các ước mơ nguyện vọng về một cuộc sống tốt đẹp thông qua các lá sớ đó. Thời gian viết sớ được tiến hành liên tục cho tới ngày chính thức của lễ hội Đám Sênh. Nghi lễ chính thức sẽ được diễn ra liên tục từ 17 giờ chiều cho tới sáng ngày hôm sau trong ngày cuối cùng của lễ hội.

Địa điểm tổ chức lễ hội Đám Sênh tại nhà gia chủ nơi tổ chức nghi lễ. Tại đây, đồng bào lập hai đàn cúng, một trên nhà nơi thờ tổ tiên của đồng bào, nơi đây sẽ diễn ra các nghi thức chính của lễ hội Đám Sênh và một đàn cúng dưới sân nơi thờ thổ công và các vị thần trông coi đất đai.

Lễ vật dâng cúng trong ngày lễ chính là các lễ chay bao gồm hoa quả, bánh trái và các thực phẩm có nguồn gốc từ thực vật. Còn lễ vật phía đàn cúng dưới sân nơi thờ các âm binh và đoàn quân quan của các thánh là lễ tạp bao gồm 5 mâm cúng nhỏ có thịt lợn luộc và một mâm cúng chính gồm 1 con ngan.

Theo quan niệm dân gian, đồng bào cho rằng đây là lễ chay cho nên các thần thánh và tổ tiên chỉ cần cúng lễ chay, còn các đoàn quân quan đi bảo vệ các thần thánh sẽ được cúng lễ tạp mà không cần kiêng chay.

Vào ngày khai bút, gia chủ sẽ mời dân làng đến dự và mở một bữa tiệc nhỏ chiêu đãi mọi người vừa để thông báo về việc tổ chức lễ hội Đám Sênh của gia đình vừa để bà con dân làng biết và chúc mừng cho gia đình. Vào ngày này, thầy cúng tiến hành nghi thức cúng khai bút (hoi pệt) ngay trước bàn thờ tổ tiên của gia đình, sau đó thầy cúng và các đạo tràng liên tục viết sớ trong các ngày từ hôm đó cho tới hôm vào lễ hội chính thức. Trong ngày khai bút dân làng đến dự và uống rượu chúc mừng gia chủ, tiếp đó mỗi người có một món quà nhỏ là các sản vật của gia đình để mừng cho gia chủ đã tổ chức được lễ hội Đám Sênh.

Lễ hội thể hiện những khát khao, nguyện vọng chính đáng của người dân về một cuộc sống tươi đẹp, ấm no hạnh phúc  hơn. Do vậy việc khai thác nghiên cứu bảo tồn lễ hội Đám Sênh nhằm tôn vinh các giá trị nhân văn cao đẹp là một việc làm có ý nghĩa, nhất là trong xu thế hội nhập hiện nay.

 

Vân Anh - TTQLDT&PTDL

Điểm nhấn
Bình luận
Chưa có phản hồi